فهرست مطالب
همهٔ فیستولهای مقعدی شبیه هم نیستند. محل مسیر نسبت به عضلات اسفنکتر مقعد و پیچیدگی مجرا تعیین میکند چه روشی برای درمان مناسب است. در این مقاله انواع فیستول مقعدی را به زبان ساده معرفی میکنیم. برای آشنایی اولیه، فیستول مقعدی چیست؟ را بخوانید.
خلاصه در یک نگاه
- فیستولها به ساده و پیچیده تقسیم میشوند.
- طبقهبندی پارکس چهار نوع اصلی دارد: بیناسفنکتری، ترانساسفنکتری، سوپرااسفنکتری و اکسترااسفنکتری.
- نوع فیستول در خطر بیاختیاری و انتخاب جراحی نقش مستقیم دارد.
چرا نوع فیستول مهم است؟
عضلات اسفنکتر وظیفهٔ کنترل مدفوع را دارند. اگر مسیر فیستول از میان بخش بزرگی از این عضلات عبور کند، برش مستقیم آن میتواند خطر بیاختیاری ایجاد کند. بنابراین جراح باید پیش از درمان نوع و مسیر دقیق را تعیین کند.

فیستول ساده در مقابل پیچیده
فیستول ساده: مسیر کوتاه و مستقیم، یک دهانه بیرونی، درگیری کم عضلهٔ اسفنکتر و بدون عارضهٔ همراه.
فیستول پیچیده: چند دهانه یا شاخه، مسیر بالا یا عمیق، درگیری بخش بزرگ اسفنکتر، سابقهٔ عود، بیماری کرون، پرتودرمانی یا بیاختیاری قبلی.
درمان فیستول ساده معمولاً سرراستتر است، اما در پیچیده نیاز به برنامهٔ مرحلهای (مثلاً سِتون و روشهای حفظ اسفنکتر) وجود دارد.
طبقهبندی پارکس
- بیناسفنکتری (Intersphincteric): شایعترین نوع؛ مسیر بین اسفنکتر داخلی و خارجی عبور میکند.
- ترانساسفنکتری (Transsphincteric): از میان اسفنکتر خارجی عبور میکند و گاهی پیچیده است.
- سوپرااسفنکتری (Suprasphincteric): از بالای عضلهٔ پوبورکتالیس عبور کرده و دوباره پایین میآید؛ کمتر شایع.
- اکسترااسفنکتری (Extrasphincteric): خارج از اسفنکتر و گاه از رکتوم تا پوست؛ نادر و معمولاً ناشی از علل خاص.

قانون گودسال
قانون گودسال به پزشک کمک میکند با نگاه به محل دهانهٔ خارجی، مسیر احتمالی دهانهٔ داخلی را حدس بزند: دهانههای قدامی معمولاً مسیر مستقیمتری دارند و دهانههای خلفی معمولاً منحنی بهسمت خط وسط خلفی میروند. این قانون راهنماست و MRI اطلاعات دقیقتری میدهد (تشخیص فیستول).
انتخاب درمان بر اساس نوع
فیستول بیناسفنکتری ساده اغلب با فیستولوتومی درمان میشود، درحالیکه ترانساسفنکتری ممکن است نیاز به روشهای حفظ اسفنکتر مانند LIFT، فلپ یا لیزر FiLaC داشته باشد. در مورد انتخاب میان لیزر و جراحی کلاسیک بخوانید: لیزر یا سنتی؟.
چه زمانی نوع فیستول مشخص میشود؟
نوع دقیق پس از معاینه و تصویربرداری (معمولاً MRI) و گاهی هنگام عمل مشخص میشود. به همین دلیل نباید با ظاهر دهانهٔ خارجی قضاوت کرد و نیاز به معاینهٔ تخصصی هست (ویزیت در مطب).
پرسشهای متداول
شایعترین نوع فیستول مقعدی کدام است؟
نوع بیناسفنکتری شایعترین نوع در طبقهبندی پارکس است.
فیستول پیچیده یعنی چه؟
یعنی چند شاخه یا دهانه، مسیر بالا و عمیق یا درگیری بخش بزرگی از اسفنکتر، یا زمینهٔ بیماری مثل کرون.
آیا نوع فیستول را میتوان بدون MRI فهمید؟
در موارد ساده ممکن است، ولی در فیستولهای پیچیده یا عودکننده MRI کمک بزرگی میکند.
مطالب مرتبط برای مطالعه بیشتر
منابع علمی و پزشکی
- خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)؛ فیستول مقعدی:
https://www.nhs.uk/conditions/anal-fistula/ - کلینیک کلیولند؛ فیستول مقعدی:
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14466-anal-fistula - مؤسسه NIDDK؛ فیستولهای کولونی و آنورکتال:
https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/anatomic-problems-lower-gi-tract/colonic-anorectal-fistulas - انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا (ASCRS)؛ آبسه و فیستول:
https://fascrs.org/Web/Patients/Diseases-and-Conditions/A-Z/Abscess_and_Fistula.aspx - این مقاله با هدف افزایش آگاهی بیماران تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص و توصیه اختصاصی پزشک نیست.