بواسیر خونی چیست؟ علائم، علت‌ها و روش‌های درمان

بواسیر خونی چیست؟

بواسیر خونی یا هموروئید خونریزی‌دهنده، به وضعیتی گفته می‌شود که در آن رگ‌ها و بافت‌های عروقی متورم ناحیه مقعد یا قسمت انتهایی راست‌روده دچار خونریزی می‌شوند. این عارضه ممکن است هنگام اجابت مزاج، پس از دفع مدفوع یا گاهی هنگام پاک‌کردن ناحیه مقعد با دستمال مشاهده شود.

بواسیر یا هموروئید یکی از مشکلات شایع ناحیه مقعد است. در این بیماری، بافت‌های عروقی و ساختارهای نگهدارنده اطراف مقعد تحت تأثیر عواملی مانند فشار هنگام دفع، یبوست و تغییرات بافتی متورم یا جابه‌جا می‌شوند. اگر این بافت‌ها تحریک شوند یا سطح آن‌ها آسیب ببیند، احتمال خونریزی وجود دارد.

خونریزی ناشی از بواسیر معمولاً به شکل خون قرمز روشن روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده می‌شود. بواسیر داخلی ممکن است بدون درد خونریزی کند، درحالی‌که بواسیر خارجی، به‌خصوص در صورت ایجاد لخته خون، می‌تواند با درد و تورم همراه باشد.

علائم بواسیر خونی چیست؟

علائم هموروئید خونی به نوع بواسیر، شدت التهاب و میزان خونریزی بستگی دارد. بعضی افراد فقط چند قطره خون مشاهده می‌کنند، اما در موارد دیگر ممکن است خونریزی تکرار شود یا با بیرون‌زدگی بافت مقعدی همراه باشد.

مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

۱. خون قرمز روشن هنگام اجابت مزاج

یکی از نشانه‌های شناخته‌شده بواسیر داخلی، مشاهده خون قرمز روشن هنگام دفع است. خون ممکن است روی سطح مدفوع، روی دستمال توالت یا به‌صورت قطره‌ای داخل کاسه توالت دیده شود.

این نوع خونریزی می‌تواند با درد اندک یا بدون درد باشد؛ بااین‌حال، رنگ خون به‌تنهایی برای تشخیص علت آن کافی نیست.

۲. بیرون‌زدگی بافت از مقعد

در بعضی بیماران، بافت بواسیر داخلی هنگام دفع از مقعد بیرون می‌زند. این بیرون‌زدگی ممکن است پس از اجابت مزاج خودبه‌خود به داخل برگردد یا برای برگشت به داخل به کمک نیاز داشته باشد.

در موارد پیشرفته‌تر، بافت بیرون‌زده ممکن است در بیرون باقی بماند و باعث ناراحتی، تحریک یا خونریزی شود.

۳. خارش و سوزش اطراف مقعد

ترشحات مخاطی، رطوبت، تحریک پوستی و دشواری در تمیزکردن ناحیه مقعد ممکن است موجب خارش و سوزش شوند. این علائم در افراد مبتلا به بواسیر بیرون‌زده نیز دیده می‌شوند.

۴. درد و تورم مقعدی

بواسیر داخلی معمولاً خونریزی بدون درد ایجاد می‌کند؛ اما بواسیر خارجی، به‌ویژه اگر لخته خون در آن ایجاد شود، ممکن است با درد قابل‌توجه، تورم و ایجاد توده حساس در کنار مقعد همراه باشد.

درد شدید و ناگهانی مقعدی نباید صرفاً به بواسیر نسبت داده شود، زیرا مشکلات دیگری مانند آبسه مقعدی نیز می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند.

۵. ضعف و خستگی در خونریزی‌های مکرر

اگر خونریزی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، ممکن است در برخی افراد باعث کم‌خونی ناشی از کمبود آهن شود. خستگی غیرعادی، ضعف، رنگ‌پریدگی، تپش قلب یا تنگی نفس هنگام فعالیت از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.

علت خونریزی بواسیر چیست؟

خونریزی بواسیر معمولاً زمانی رخ می‌دهد که بافت متورم و حساس هموروئید در معرض فشار، اصطکاک یا آسیب قرار گیرد. عواملی که فشار داخل کانال مقعد را افزایش می‌دهند یا باعث تحریک بافت هموروئید می‌شوند، می‌توانند احتمال خونریزی را بیشتر کنند.

یبوست و دفع مدفوع سفت

یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بواسیر، یبوست است. مدفوع سفت و خشک می‌تواند هنگام عبور از کانال مقعد به بافت‌های حساس فشار وارد کند و باعث خونریزی شود.

زورزدن هنگام دفع

واردکردن فشار بیش‌ازحد هنگام اجابت مزاج، فشار واردشده به عروق ناحیه مقعد را افزایش می‌دهد و می‌تواند علائم بواسیر را تشدید کند.

اسهال مکرر

اسهال طولانی‌مدت نیز ممکن است با تحریک مکرر ناحیه مقعد، علائم هموروئید را تشدید کند. بنابراین، هدف فقط جلوگیری از یبوست نیست؛ تنظیم عادات دفع و رسیدگی به اسهال مزمن نیز اهمیت دارد.

نشستن طولانی‌مدت روی توالت

سپری‌کردن زمان طولانی روی توالت، به‌خصوص همراه با زورزدن، می‌تواند فشار غیرضروری بر ناحیه مقعد ایجاد کند.

بارداری و زایمان

در دوران بارداری، افزایش فشار داخل شکم، تغییرات هورمونی و یبوست می‌توانند خطر بروز یا تشدید هموروئید را افزایش دهند. فشار هنگام زایمان نیز ممکن است باعث تشدید علائم شود.

اضافه‌وزن و افزایش فشار شکمی

اضافه‌وزن، برخی فعالیت‌های همراه با بلندکردن اجسام سنگین و عواملی که فشار ناحیه شکم و لگن را افزایش می‌دهند، ممکن است در بروز علائم هموروئید نقش داشته باشند.

تفاوت بواسیر خونی با شقاق مقعدی چیست؟

بواسیر خونی و شقاق مقعدی هر دو می‌توانند هنگام اجابت مزاج موجب خونریزی شوند، اما ماهیت این دو بیماری متفاوت است.

بواسیر به تورم یا جابه‌جایی بافت‌های عروقی اطراف مقعد و راست‌روده مربوط می‌شود. در مقابل، شقاق مقعدی یک ترک یا زخم در پوشش داخلی کانال مقعد است.

در بواسیر داخلی، خونریزی اغلب قرمز روشن و بدون درد است. شقاق معمولاً با درد تیز یا سوزش شدید هنگام دفع و گاهی تا مدتی پس از آن همراه است. البته این تفاوت‌ها قطعی نیستند و تشخیص نهایی به معاینه پزشک نیاز دارد.

اگر خونریزی همراه با درد شدید، زخم قابل‌مشاهده یا توده جدید باشد، بهتر است از تشخیص خودسرانه پرهیز کنید.

آیا بواسیر خونی خطرناک است؟

بواسیر خونی در بسیاری از موارد به علت خونریزی محدود و قابل‌کنترل ایجاد می‌شود، اما شدت خونریزی و علت اصلی آن باید ارزیابی شود.

اگر خونریزی کم باشد و علت آن پس از بررسی مشخص شود، ممکن است با اصلاح تغذیه و درمان مناسب بتوان علائم را کنترل کرد. بااین‌حال، خونریزی مکرر یا طولانی‌مدت می‌تواند باعث کم‌خونی شود و خونریزی شدید نیز ممکن است به رسیدگی فوری نیاز داشته باشد.

علائم زیر نیازمند توجه ویژه هستند:

• خونریزی مکرر یا ادامه‌دار از مقعد
• خون مخلوط با مدفوع یا تغییر غیرعادی در رنگ مدفوع
• کاهش وزن ناخواسته
• تغییر پایدار عادات اجابت مزاج
• خستگی مداوم یا کم‌خونی بدون علت مشخص
• درد شکم یا وجود توده غیرعادی

در صورت خونریزی شدید یا متوقف‌نشدنی، مشاهده لخته‌های بزرگ خون، سرگیجه شدید یا غش، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. مدفوع سیاه و قیری یا خونریزی همراه با اسهال خونی نیز به ارزیابی فوری نیاز دارد.

بواسیر خونی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص بواسیر خونی، پزشک ابتدا درباره علائم، مدت خونریزی، سابقه یبوست، داروهای مصرفی و سوابق پزشکی سؤال می‌کند. سپس بر اساس شرایط بیمار، معاینه انجام می‌شود.

روش‌های تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

معاینه ناحیه مقعد

پزشک پوست اطراف مقعد و وجود توده، تورم، شقاق یا سایر نشانه‌های قابل‌مشاهده را بررسی می‌کند.

معاینه انگشتی راست‌روده

در صورت مناسب‌بودن شرایط، پزشک ممکن است با استفاده از دستکش و ژل روان‌کننده، داخل قسمت انتهایی راست‌روده را معاینه کند.

آنوسکوپی

در این روش از وسیله‌ای کوتاه برای مشاهده داخل کانال مقعد استفاده می‌شود. آنوسکوپی می‌تواند به شناسایی بواسیر داخلی و برخی علل موضعی خونریزی کمک کند.

آزمایش خون

در صورت خونریزی تکرارشونده یا شک به کم‌خونی، ممکن است شمارش سلول‌های خونی و آزمایش‌های مرتبط با آهن درخواست شوند.

کولونوسکوپی

در برخی بیماران، به‌خصوص افرادی که عوامل خطر دارند، علائم هشداردهنده نشان می‌دهند یا علت خونریزی با بررسی اولیه مشخص نمی‌شود، پزشک ممکن است کولونوسکوپی را توصیه کند.

هر فرد مبتلا به خونریزی مقعدی الزاماً به کولونوسکوپی نیاز ندارد؛ تصمیم‌گیری به سن، سابقه خانوادگی، علائم همراه و یافته‌های معاینه بستگی دارد.

درمان بواسیر خونی چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان بواسیر خونی به شدت خونریزی، نوع هموروئید، میزان بیرون‌زدگی بافت و پاسخ به درمان‌های اولیه بستگی دارد. در موارد خفیف، تغییر سبک زندگی و کنترل یبوست می‌تواند به بهبود علائم کمک کند. در صورت ادامه خونریزی یا وجود هموروئید پیشرفته، ممکن است روش‌های درمانی دیگری لازم باشند.

۱. درمان خانگی بواسیر خونی

درمان خانگی برای کاهش علائم خفیف و پیشگیری از تشدید هموروئید مفید است، اما جایگزین بررسی خونریزی مقعدی نمی‌شود.

افزایش مصرف فیبر: مصرف سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل به نرم‌ترشدن مدفوع کمک می‌کند.

نوشیدن مایعات کافی: دریافت مایعات متناسب با نیاز بدن، به‌ویژه همراه با مصرف فیبر، می‌تواند در پیشگیری از یبوست مؤثر باشد.

پرهیز از زورزدن: هنگام دفع، از واردکردن فشار بیش‌ازحد خودداری کنید و زمان نشستن روی توالت را کوتاه نگه دارید.

حمام نشسته با آب گرم: نشستن در آب گرم و راحت برای حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه می‌تواند در کاهش ناراحتی بعضی افراد مؤثر باشد.

فعالیت بدنی منظم: فعالیت بدنی متناسب با وضعیت سلامت می‌تواند به بهبود عملکرد روده و کنترل یبوست کمک کند.

اگر با وجود این اقدامات، خونریزی ادامه داشت یا مجدداً ظاهر شد، باید برای ارزیابی به پزشک مراجعه کنید.

۲. دارو برای درمان بواسیر خونی

پزشک ممکن است بسته به علائم، داروهایی برای کاهش درد، خارش، التهاب یا یبوست تجویز کند. برخی فرآورده‌های موضعی می‌توانند برای مدت محدود علائم را تسکین دهند، اما همه آن‌ها علت خونریزی را برطرف نمی‌کنند.

استفاده طولانی‌مدت یا خودسرانه از پمادهای حاوی کورتون یا بی‌حس‌کننده توصیه نمی‌شود. نوع دارو، مدت مصرف و تناسب آن با شرایط بیمار باید مشخص شود.

اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، بدون نظر پزشک آن‌ها را قطع نکنید؛ در عوض، خونریزی را به پزشک اطلاع دهید.

۳. درمان بواسیر خونی بدون جراحی

اگر درمان‌های اولیه کافی نباشند، برخی روش‌های سرپایی می‌توانند برای هموروئید داخلی مناسب باشند. انتخاب روش به درجه بواسیر و شرایط بیمار بستگی دارد.

بستن بواسیر با کش لاستیکی: در این روش، حلقه‌ای مخصوص در اطراف پایه بواسیر داخلی قرار داده می‌شود تا جریان خون آن کاهش یابد و بافت به‌تدریج جدا شود.

اسکلروتراپی: ماده‌ای مخصوص به بافت بواسیر تزریق می‌شود تا به کوچک‌شدن آن کمک کند.

انعقاد با روش‌های انرژی‌محور: در موارد منتخب، از روش‌هایی مانند نور مادون قرمز برای کاهش خون‌رسانی به بافت هموروئید استفاده می‌شود.

این روش‌ها برای همه انواع بواسیر مناسب نیستند و ممکن است نیاز به جلسات تکمیلی یا پیگیری داشته باشند.

۴. جراحی بواسیر خونی

اگر بواسیر بزرگ یا بیرون‌زده باشد، خونریزی ادامه پیدا کند یا روش‌های کم‌تهاجمی نتیجه کافی نداشته باشند، ممکن است جراحی پیشنهاد شود.

هموروئیدکتومی یا برداشت جراحی بواسیر یکی از روش‌های درمان هموروئیدهای منتخب، به‌ویژه در موارد پیشرفته یا هموروئید خارجی علامت‌دار، است.

روش مناسب باید پس از معاینه و بررسی وضعیت بیمار انتخاب شود. نوع هموروئید، شدت علائم، بیماری‌های زمینه‌ای و خطرهای هر روش در این تصمیم‌گیری اهمیت دارند.

۵. آیا لیزر برای درمان بواسیر خونی مناسب است؟

لیزر در برخی مراکز و برای بیماران منتخب به‌عنوان یکی از روش‌های درمان هموروئید مطرح می‌شود. بااین‌حال، مناسب‌بودن آن به نوع و درجه بیماری، روش مورد استفاده و شرایط بیمار بستگی دارد.

نمی‌توان ادعا کرد که لیزر برای همه بیماران بهترین روش است یا در تمام موارد بدون درد، بدون عارضه و بدون احتمال عود انجام می‌شود. پیش از انتخاب این روش، باید علت خونریزی مشخص و گزینه‌های درمانی با پزشک بررسی شوند.

در صورت خونریزی شدید یا ادامه‌دار، اولویت با ارزیابی علت خونریزی و کنترل وضعیت بیمار است؛ نه انتخاب خودسرانه یک روش درمانی خاص.

چگونه از بروز یا عود بواسیر خونی جلوگیری کنیم؟

با اصلاح عادات روزمره می‌توان احتمال تشدید علائم هموروئید و بروز مجدد خونریزی را کاهش داد.

مصرف فیبر را افزایش دهید

فیبر غذایی به تنظیم قوام مدفوع کمک می‌کند و می‌تواند نیاز به زورزدن هنگام دفع را کاهش دهد. بهتر است مصرف فیبر به‌تدریج افزایش یابد تا احتمال نفخ کمتر شود.

یبوست را درمان کنید

اگر مرتب دچار یبوست هستید، فقط به درمان مقطعی اکتفا نکنید. اصلاح تغذیه، دریافت مایعات کافی و در صورت نیاز درمان پزشکی می‌توانند به کنترل بهتر آن کمک کنند.

از نشستن طولانی روی توالت خودداری کنید

استفاده طولانی از تلفن همراه یا مطالعه روی توالت می‌تواند زمان نشستن را افزایش دهد. بهتر است پس از پایان دفع، از توالت خارج شوید.

فعالیت بدنی داشته باشید

ورزش و حرکت منظم متناسب با توان جسمی می‌توانند به سلامت عمومی و عملکرد طبیعی روده کمک کنند.

در صورت تکرار خونریزی، علت را بررسی کنید

حتی اگر خونریزی قبلی به بواسیر مربوط بوده باشد، خونریزی جدید یا تغییر در علائم نباید بدون ارزیابی مجدد به همان علت نسبت داده شود.

پرسش‌های متداول درباره بواسیر خونی

آیا بواسیر خونی خودبه‌خود خوب می‌شود؟

برخی موارد خفیف هموروئید ممکن است با اصلاح عادات دفع و کاهش فشار هنگام اجابت مزاج بهبود پیدا کنند. بااین‌حال، قطع‌شدن خونریزی به‌تنهایی علت آن را مشخص نمی‌کند. اگر خونریزی تکرار شود یا برای نخستین بار رخ داده باشد، بررسی پزشکی اهمیت دارد.

خون بواسیر معمولاً چه رنگی است؟

خونریزی بواسیر داخلی معمولاً قرمز روشن است و ممکن است روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود. بااین‌حال، رنگ خون برای تشخیص قطعی علت خونریزی کافی نیست.

آیا بواسیر خونی بدون درد هم وجود دارد؟

بله. بواسیر داخلی ممکن است بدون درد خونریزی کند. اما بواسیر خارجی، به‌خصوص در صورت ایجاد لخته خون، می‌تواند دردناک باشد.

آیا بواسیر خونی باعث کم‌خونی می‌شود؟

خونریزی مکرر یا طولانی‌مدت در برخی بیماران می‌تواند باعث کاهش ذخایر آهن و کم‌خونی شود. اگر دچار ضعف، خستگی غیرعادی، رنگ‌پریدگی یا تنگی نفس هنگام فعالیت هستید، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

برای درمان فوری بواسیر خونی چه باید کرد؟

اگر خونریزی کم است، از زورزدن خودداری کنید و برای نرم نگه‌داشتن مدفوع، تغذیه مناسب و دریافت مایعات کافی را رعایت کنید. اما نباید خونریزی را بدون تشخیص به بواسیر نسبت دهید. در صورت خونریزی شدید، ادامه‌دار یا همراه با سرگیجه، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

آیا خونریزی بواسیر به معنای نیاز به جراحی است؟

خیر. بسیاری از بیماران با اصلاح سبک زندگی، داروهای مناسب یا روش‌های سرپایی درمان می‌شوند. جراحی برای برخی موارد پیشرفته، علامت‌دار یا مقاوم به درمان مطرح است.

آیا برای بواسیر خونی باید کولونوسکوپی انجام داد؟

این تصمیم به شرایط فرد بستگی دارد. پزشک بر اساس سن، سابقه خانوادگی، نوع و مدت خونریزی، علائم همراه و نتایج معاینه مشخص می‌کند که آیا کولونوسکوپی یا بررسی‌های دیگر لازم است.

جمع‌بندی

بواسیر خونی یکی از علت‌های شایع خونریزی مقعدی است که می‌تواند با مشاهده خون قرمز روشن هنگام دفع، خارش، تورم یا بیرون‌زدگی بافت مقعدی همراه باشد. یبوست، زورزدن و تحریک مکرر ناحیه مقعد از عواملی هستند که می‌توانند علائم را تشدید کنند.

در موارد خفیف، اصلاح رژیم غذایی و عادات دفع ممکن است به کاهش علائم کمک کند. اگر خونریزی ادامه پیدا کند یا هموروئید پیشرفته باشد، درمان دارویی، روش‌های سرپایی یا جراحی ممکن است ضرورت داشته باشند.

مهم‌ترین نکته این است که خونریزی مقعدی را نباید بدون بررسی به بواسیر نسبت داد. تشخیص درست علت خونریزی، اولین گام برای انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از تأخیر در شناسایی بیماری‌های مهم‌تر است.

منابع معتبر برای مطالعه بیشتر

1. انجمن جراحان کولون و رکتوم آمریکا (ASCRS): اطلاعات درباره بواسیر
2. کلینیک مایو: علائم و علل هموروئید
3. سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS): خونریزی از مقعد